Devam sütü size de önerildi mi? Çocuğumuz 7 aylıkken gittiğimiz rutin doktor kontrolünde oğlumun son 1 ayda sadece 150 gram almasından dolayı doktorumuz herhangi bir incelemeye gerek görmeden “anne sütünün kalitesi düştüğü” için devam sütüne başlamamızı önerdi.
Moralim çok bozuldu tabii. Bu mama baskısı daha doğrusu mama kabusu yeniden mi başlıyor diye kaygılandım. “Bu çocuk 1,5 ayda tam 6 diş çıkardı. İştahsızdı, anne sütü dışında hiç ek gıda almadı, uyumuyor, emeklemeye başladı, tutunarak kalkmaya çalışıyor, aşırı hareketli ve bunlara rağmen sağlıklı fit bir görüntüsü var. Bunların hiç mi önemi yok, her ay belirli bir kiloyu mutlaka alması mı gerekiyor” diye sorsam da fikri değişmedi. Sadece “1 ay daha bekleyelim, yine kilo almazsa mamaya başlarız” dedi.
Doktor kontrolü 27.09.2019 tarihindeydi. Bebeğim tam olarak 7 ay + 16 günlüktü. Kilosu 8050 gram (çırılçıplak, kaka yaptıktan hemen sonra, açken), baş çevresi 43,1 cm ve boyu 70,5 cm olarak ölçüldü.
Öyle ucuz bir doktora gitmiyoruz, her kontrolde 185 lira veriyoruz, haliyle karşımızdaki doktorun bizi biraz dinlemesini bekliyoruz. Ayrıca mama gerçekten şart mı? Neredeyse 8 aylık olmuş bebek pek çok ek gıdayı alabiliyor, ek gıdalarla kilo alımı eksikliğini telafi edemez miyiz?
Yazı İçeriği
8 aylık anne sütü alan bebeğe devam sütü gerçekten gerekli mi?
Devam sütü hakkındaki makaleleri taramaya başladım. Elektronik sigara makalelerine bu kadar mesai harcayıp kendi biricik canım oğlum için araştırma yapmayacak mıyım? Tabii ki yapacağım. Dün geceden beri makaleleri tarıyorum.
Bu makaleyi okumak için tıp eğitimi almak gerekmiyor. İçerik vs gayet açık ve net. Türkçesi makalenin yazarları tarafından bizzat verildiği için anlaşılırlığı oldukça yüksek.
- Makalenin adı: Bebek Mamalarındaki Katkı Maddeleri
- Yayınlandığı yer: J Child 2012; 12(2):60-65
- Araştırmacılar: Gülbin GÖKÇAY, Tijen EREN, Esra DEVECİOĞLU
- Makale hakkında Makale Türkçe ve tüm metne kolayca ulaşabilirsiniz. Muhteşem. Yabancı dergide yayınlatıp Türkçe’sini de halkın kullanıma sunmaları çok ince bir davranış.
Kopya içerik oluşmaması için makaleden gerekli olmadıkça alıntı yapmayacağım. Aşağıda devam sütü içeriklerini anlatırken makaledeki içerik tablosunu yazıma aldım çünkü internette karşıma gelen bütün inceleme yazılarında bazı maddeler atlanmış, bu tip inceleme yazıları da yararlı tabii ama elimizde bilimsel kaynak varken neden yararlanmayalım?
Makale özetle, mamaların içlerinde bulundurabilecekleri katkı maddeleri ve toksinlerin dikkate alınmasını, anne sütü ile karşılaştırıldıklarında enfeksiyon riskinde artış ve ileri ki dönemde daha yüksek obesite görülmesi gibi mamayla bağlantılı sağlık zararlarından da söz edilmelidir, diyor.
Mamaların yapım aşamasını güzelce anlatan makalede, kaymağı alınmış inek sütünün kullanıldığı (bir iki istisna mama markası hariç) yazıyor. Makale İsrail ve Belçika’da mamaların hatalı içeriğinden kaynaklı bebek ölümleriyle devam ediyor.
Makalede dikkatimi çeken pek çok şey var, örneğin bir tanesi: Dünya Sağlık Örgütü toz mamaların 70˚C sıcaklıktaki su ile hazırlanmasını önermektedir. Böylece toz bebek mamalarındaki bakteri etkisizleşmektedir.
Benim makaleden anladığım şu. Toz mamalar ilk çıktığı yıllarda çeşitli ülkelerde bolca bebek ölümlerine yol açmış, mamanın sadece kendi içeriği değil, hazırlanma şekli de önemli. Steril olmayan ortamda toz mamalar bakteri oluşumuna çok müsait (bu nedenle mama kutusunda 1 ay sonra atın diyorsa, atın).
Makalede 8. aya kadar sadece mama alan bebeklerin, anne sütü ile beslenen bebeklere göre 30.000 kalori fazla aldığını ve bunun da ileride obezite riskine yol açtığı yazılmış.
Makaleye göre:
- Yaşamın ilk 3 ayında formül süt kullanımı orta kulak iltihabı riskini 2 kat arttırmaktadır.
- Benzer bir durum astım için geçerlidir. Yaşamın ilk 6 ayında herhangi bir formül süt kullanımı astım riskini 4 kata yakın arttırabilmektedir.
- Tip 1 diyabet riski ilk aylardaki formül süt kullanımıyla 1,7 kat artmaktadır.
- Tip 2 diyabet ise ilk iki ayda herhangi bir formül süt alımıyla 2,4 kat artmaktadır.
- Pozitif aile öyküsü varlığında atopik dermatit riski ilk 5 ay herhangi bir formül süt alanlarda
iki kat, negatif aile öyküsü olanlarda 1,7 kat artarken alt solunum yolu iefeksiyonu ile hastaneye yatış ise ilk 6 ayda herhangi bir formül süt kullanımı ile 7.7 katına çıkabilmektedir.
Makalenin sonuç önerileri:
- Dünya Sağlık Örgütü ve UNICEF tarafından önerildiği gibi doğumdan sonra ilk altı ay tek başına anne sütü ile beslenmek ve altıncı aydan sonra uygun tamamlayıcı besinlere başlanarak emzirmenin en az iki yaşına kadar devam ettirilmesi en sağlıklı beslenme biçimidir.
- Anne sütü ile beslenen bebeklerin altıncı aydan sonra bebek mamasına (devam sütü ne) gereksinimi yoktur. Bir-iki yaş arası da anne sütü yeterlidir.
- Bebeklerin kiloları düşük olduğu için alınan herhangi bir zehrin yoğunluğu ve dolayısı ile etkisi daha fazla olur.
- Altıncı aydan sonra devam sütü kullanılmasının herhangi bir bilimsel dayanağı bulunmamaktadır.
Devam Sütü İçeriklerinde Ne Var?
Bebeğim yeterince kilo almadığı halde devam sütü kullanmayı asla düşünmediğim için benim için markaların bir önemi yok. Zaten bütün markalarda üç aşağı beş yukarı aynı şeyler var. Bir iki madde farklı olabiliyor, örneğin Hipp devam sütü / formül mamasında nişasta varken, Similac’ta yok gibi.
İnternette pek çok kaynakta mama içeriklerine ulaşabilirsiniz. İnternetteki benim okuduğum blog yazılarında devam sütü (diğer adıyla formül mama) içeriklerinin hep olumlu yanlarına odaklanılmış, mesela mama içindeki tüm vitaminler yazılmış ama mama üretimi sırasında bu vitaminlerin ne kadar ısıya maruz kaldığı ve ne kadarının gerçekten vitamin olarak kutuda yer aldığını kimse sorgulamamış.
Doğumdan itibaren önerilen bir bebek maması (formül süt) içeriği
- Hidrolize whey (peynir altı suyu) konsantresi
- Yapılandırılmış bitkisel yağlar, (kolza yağı, hindistan cevizi yağı ve ayçiçek yağı)
- Glukoz şurubu ve mısır nişastası
- İnek sütü kaynaklı galakto-oligosakkarid lifleri ya da polifruktoz lifleri
- İnek sütü kaynaklı laktoz, soya lesitini ve kalsium D-pantotenat, D-biotin ve fiterolmonoglutamik asit
- Potasyum di-hidrojen fosfat, kalsiyum klorür, sodyum klorür
- Hayvansal yağ (balık yağı)
- L-tirozin, kolin klorür, L-askorbik asit, taurin, sodyum L-askorbat, inositol, demir sülfat, çinko sülfat, bakır sülfat
- Üridin 5-monofosfat sodyum tuzu, sitidin 5-monofosfat, DL-alfa tokoferil asetat, adenozin 5-monofosfat, inozin 5 monofosfat sodyum tuzu
- L-karnitin, nikotinamid, Fitomenadyon ve sodyum selenit
- Retinil palmitat, DL-alfa tokoferol, riboflavin, tiamin hidroklorür, siyanokobalamin, kolekalsiferol, piridoksin hidrosiklorür, potasyum iyodür, manganez sülfat.
Bir yaşına doğru önerilen (3 numaralı devam sütü) bir bebek maması içeriği:
- Laktoz, palm, hindistan cevizi, ayçiçek ya da kanola şeklinde bitkisel yağlar
- Yağsız süt tozu, demineralize serum proteini ve vitamin karışımı
- Fitomenadion, biotin, kolekalsiferol, siyanokob alamin, kolin, taurin, inositol, L-karnitin)
- Kalsiyum tri-sitrat, emüglatör (yağ asitlerinin mono ve digliseritleri, soya lesitini)
- Sodyum tri-sitrat, kalsiyum klorür, magnezyum klorür, kalsiyum difosfat, potasyum trifosfat, potasyum dihidrojen fosfat,
- Demir 2-glukonat, antioksidan (soya lesitini), çinko sülfat, potasyum klorür
İlk 6 ay anne sütü yeterli değilse
İlk 6 ayda anne sütü yeterli değilse tabii ki mama kullanılacak. Çocuk aç kalmamalı. Burada kar zarar ilişkisi düşünülecek. Sağlık sorunu olabilir, bebek emmeyebilir, pek çok faktör nedeniyle bebek anne sütü alamayabilir. Bunun yaşla, sağlıkla alakası da yok.
Devam sütü ile ilgili şahsi düşüncem
Bana göre ilk 6 ay değil ilk 8 ay anne sütü alınmalı diye reklam yapılmalı çünkü ek gıdaya geçince iki ay daha çocuğa doğru dürüst bir şey veremiyorsunuz. Bu durumda bu aya kadar anne sütü ile gelme şansım olmasaydı ve sadece mama kullanmış olsaydım, ek gıdaya daha erken başlayıp (mesela 4. ay) 8. ay bitiminde mamayı tamamen bırakırdım ama tabii bu benim fikrim.
Devam sütüne bizleri yönlendiren doktorların, tam olarak “neden devam sütü kullanmak zorunda olduğumuzu”, “devam sütünün bebeğe yararlarını” daha net açıklamalarını bekliyorum. Çocuk doktorları sadece “yapın” diyor, “neden yapacağımızı” açıklamıyorlar. Kaynak gösterme ihtiyacı görmüyorlar.
Neden doktorlar mamaya yönlendiriyor?
Mamalar, yenidoğan maması veya devam sütü ayrımı yapılmaksızın reklama konu olamıyorlar. Sağlık Bakanlığı bu konuda ciddi kısıtlamalar getirmiş durumda. Bu durumda mamayı pazarlayacak yegane kaynak çocuk doktorları oluyor.
Hani inek sütü 1 hatta 3 yaşına kadar verilmeyecekti
Mamaların büyük çoğunluğu tozlaştırılmış süt ürünleri. Keçi sütü de olsa fark etmez. Nihayetinde daha kalorili hayvan sütleri. Tüm çocuk doktorları sütü yasaklıyor. Benim köydeki halam bana defalarca çocuğa süt ver dedi ben de içimden “ne kadar cahil” dedim çünkü bugüne kadar gittiğimiz 6 çocuk doktorunun tamamı ve internetteki makaleler bebeğe en az 1 yaşına kadar inek sütünü yasaklıyor. Kadın haklı olabilir mi? Mamalarda şakır şakır inek sütü içiliyor.
Mama dediğimiz şeyin temel gıdası tozlaştırılmış yağsız inek sütü değil mi? Ayrıca mamalarda ayçiçek yağı da varsa, neden ek gıda döneminde ayçiçek yağı veremiyoruz?
Yine köydeki halalarımdan öğrendiğim bir şey var. Her kadının iki bebeğe yetecek kadar sütü olurmuş. Sütüm az deme, emzir, yeter. 6 ay- 8 ay başka birşey verme, dediler bana.
Anne sütü ile ilgili yazacak o kadar şeyim var ki, bunlara girmek istemiyorum. Çocuğum mamayı reddetmeseydi sütümün yeterli olduğunu bilmeyecektim. Sanırım bu cümlem pek çok şeyi anlatıyor. Ama bu yazı devam sütü hakkındaydı. Okuduklarım beni tatmin ettiği için yabancı kaynaklara henüz başvurmadım. Yorumlarda yazdıklarıma itiraz olursa yabancı kaynakları da tarayacağım.
Bu yazıyı yararlı bulduysanız “1 yaşına kadar uyku eğitimine karşıyım” başlıklı yazıma da bakmak isteyebilirsiniz.
Güncelleme 31 Ağustos 2021: Şimdiki aklım olsaydı
Sonradan bu süt konusuna çok kafa yordum, hatırı sayılır miktarda makale okudum. Şimdiki aklım olsaydı 8. aydan itibaren ufak ufak inek sütüne başlardım. Bir yudum iki yudum, 1 yaşında 1 çay bardağı verirdim. Süt olarak da günlük organik süt verirdim. Yoğurt yapımında süt seçimi çok önemli başlıklı yazımda neden günlük organik süt tercih edeceğimi dolaylı olarak anlattım. O yazıyı da yine oğlum için giriştiğim katı yoğurt yapma çalışmalarında hazırlamıştım.
Bazı durumlarda modern tıbbı bırakarak köydeki halamı dinlemek içime daha çok sinmeye başladı. Oğlum şu anda 2,5 yaşını geçti, memeyi bırakamadık, süt içmiyor ve yoğurt, peynirden nefret ediyor. Ona sütü ve süt ürünlerini sevdirmek ve yedirmek için bin tane takla atıyoruz.