Bu yazıda, hızlı ve doğru akademik çeviri yapmak için bazı taktikler vereceğim.
Yaklaşık 12 yıldır bilimsel çevirilerle meşgul ve yayınlanmış bir makaleyi en fazla iki günde çeviren bir tercüman olarak, nasıl bıkmadan ve hızlı çalışabildiğimi kısaca anlatmaya çalışacağım.
Yalnız vurgulamam gereken bir şey var; ben araştırmayı seviyorum ve yaptığım işten keyif alıyorum. Journal of Professional Nursing de favori dergimdir. Akademik çeviri benim için sadece iş değil, aynı zamanda hobidir.
Gelelim hızlı ve kaliteli akademik çeviri yapma taktiklerine:
Yazı İçeriği
1. Çeviriye hemen başlamayın
Çevirinin örneğin İngilizce metnin ilk cümlesinden çevirmeye hemen başlamayın. Önce özet kısmını dikkatle okuyun sonra makalenin tamamına göz gezdirin.
Ortalama bir makalenin tamamını okumak beş dakikanızı alır, çeviriye sonra başlayın.
———————-
2. Virgüllere dikkat edin
İngilizceden Türkçeye çeviri yaparken virgüllere dikkat edin, virgüller iki dil arasında farklı şekilde kullanılır, bazen tüm anlamı değiştirebilir. Piyasada yapılan çevirilerin maalesef yarısından fazlası sırf bu nedenle ya yanlış çevriliyor ya da yanlış anlaşılıyor.
———————-
3. Anlamadığınız cümlelerde oyalanmayın
Anlamadığınız cümleleri Google translate gibi yerlere boşuna yazmayın, siz anlamıyorsanız o da anlamayacaktır. İşin içinden çıkamıyorsanız o cümleyi anladığınız kadar çevirin ve sarıya boyayın. Çeviri bittiğinde oraya dönün ve tekrar deneyin, bu sefer konuyu da anlamış olacağınızdan muhtemelen doğru çeviriyi yapacaksanız. Yine yapamıyorsanız cümlenin alındığı referansa başvurun.
———————-
4. Anlamını bilmediğiniz sık kullanılan kelimeler
Bazen bildiğiniz bir kelime sürekli karşınıza çıkar ama cümlede bildiğiniz anlamıyla kullanamazsınız. Böyle durumlarda dakikalarca hangi kelimeyle çevirsem diye düşüneceğinize, aklınıza gelen ilk kelimeyi seçin ve o kelimeyi gördüğünüz her yerde AYNI kelime olarak çevirin. Uymayan cümleler varsa o kelimenin geçtiği tüm cümleleri CTRL+F tuşuyla aratıp bulun ve o kelimeyi tüm cümlelerde düzeltin. Sık kullanılan bir kelimeyi farklı farklı kelimelerle ifade etmeyin. Metin istikrarlılığına dikkat edin. Çevrilen metin tutarlı olmalı ve hatalı kelimeler tek tuşla değiştirilebilmeli.
Bazen bir kelimeyi gerçekten hiçbir sözlükte bulamayabilirsiniz. Böyle durumlarda makalenin çevirisini size yaptıran kişiye bir telefon açmaktan çekinmeyin. Kritik kelimelerin karşılığını iyi bilirler. Saatlerce doğru kelimeyi aramanın anlamı yok.
———————-
5. Tablolardaki terimler için referans makalelere başvurun
Tablolarda kullanacağınız ifadeler için referans listesinden o ölçeğin sahiplerini bulun ve kelimeleri Türkçeye çevrilmiş referans çalışmalarda kullanıldığı şekilde kullanın, kafanıza göre yeni ifadeler ve kelimeler üretmeyin.
———————-
6. Aşırı uzun cümleler kurmayın
Çevirdiğiniz metinde aşırı uzun cümleler olabilir. Aşırı uzun cümlelerde son fiil cümlesine dikkat edin, cümleyi çevirmeye genellikle sondan başlayacağınız için “it is determined that”, “it is detected that” gibi ifadelerle başlayıp “such as” diyerek sıralı ifadeleri rahatça çevirebilirsiniz. Ancak bu tip başlangıçları gerekli olmadıkça kendiniz kullanmayın biraz amatör görünüyor. Sadece mecbur kaldığınızda kullanın. Aslında aşırı uzun cümleler kurmayın demek daha doğru.
———————-
7. Bol kitap okuyun
Türkçeden İngilizceye çevirmek biraz ustalık ister, en başta Türkçenizin gelişmiş olması lazım. Bana gelen makalelerde kullanılan Türkçelerde yapılan hataları anlatmaya kalksam bu yazı sadece o hatalardan oluşurdu. Konuşma dilinde dikkat edilmeyen özne-yüklem uyumu ve zamir uyumu, en fazla hata yapılan yerler. Türkçe metinde hata yapıldığında çeviri yapabilmek için bolca bağlaç, tamlama kullanılıyor. İngilizce metninizi bağlaçlara, tamlamalara boğmayın, yerine Türkçe metni düzeltin. Mümkün olduğunca açık, net ve anlaşılır cümleler kurun.
Bir çevirmenin isim yapması için en önemli unsur, ana dilinde ileri seviyede olmasıdır ki bu da sadece ve sadece çok kitap okumakla sağlanabilir. Çeviri işi yapıyorsanız ne kadar meşgul olursanız olun bahane üretmeden kitap okumanız lazım, bu işinizin parçası.
Sonuç
Çeviri işi zor bir iştir, büyük emek ister. Herkes her alanda çeviri yapamaz. Kimya, tıp, diş hekimliği ve mekanik çevirileri yaptım hatta müzik mikseri, film altyazısı bile çevirdim ama biliyorum ki en güçlü olduğum alan medikal çeviriler. Ablam ve eniştemin doktor olması, ortanca ablam ve eniştemin diş hekimi olması da sağlık çevirilerine en baştan sıcak bakmama neden olan unsurlardı çünkü ilk başladığımda anlamadığım yerleri onlara sorabiliyordum. Son yıllarda onlara olan ihtiyacım tamamen bitti.
Size vereceğim taktikleri lütfen uygulamaya çalışın, gelişiminizi kendiniz de kısa süre sonra göreceksiniz. Bu taktikler mevcut potansiyelinizi daha verimli kullanmanızı sağlar. Çeviri düzeyinizi en iyi siz bilirsiniz, eksiklerinizi en iyi siz bilirsiniz. Kimse annesinin karnında çeviri yapmayı öğrenmiyor madem bu yola girdiniz o zaman gerekirse çeviri eğitimi alıp kendinizi geliştirmelisiniz.
Okuma Önerileri
Niteliksiz Birisi Müdür Olursa: İyi çevirmen, iyi akademisyen.. Hepimizin başında niteliksiz müdürler var çoğu zaman. İçimi döktüğüm ve mobbing örnekleri verdiğim yazımı sizinle paylaşmak istiyorum. Beni en iyi bu yazıyı okuyanlar anlar.
Tıbbi Çeviride Latince Dozu: Medikal akademik çeviri yapanların kesinlikle ilgisini çekecek bir yazı. İngilizce teknik bir metnin 5-6 çeşit farklı çevirisini yapabiliyorsunuz, örneklerle anlattım.
USCIS Onaylı Çevirmen: Yeminli tercümanların en çok para kazandığı alan.