2 yaşından sonra emzirmek doğru mu / caiz mi?

2 yaşından sonra emzirmek, kafamı 1 yıldır kurcalayan bir konu. Bebeğim ilk doğduğunda 1 yıl emzirsem yeter diyordum ama şimdi neredeyse 22 aylık oldu ve emme durumu sanki daha da arttı. Bir yandan fiziken çok yoruldum bir yandan da böyle bir salgın döneminde sanki sütüm onu korurmuş gibi geliyor.

Emmeyi bırakma süresi hakkındaki yazıları okumak iyi gelir diyerek başladım İnterneti arşınlamaya. Konuyu hem dini açıdan hem de bilimsel çalışmalar ışığında bebeğin sağlığı açısından değerlendirmeye çalıştım. Emzirmeyi kesme süresi ile ilgili verdiğim kararı yazımın sonunda bulabilirsiniz.

Bebeğiniz kaç yaşına kadar emdi?

Belki şaşıracaksınız ama hatırı sayılır sayıda anneden şöyle cümleler duyuyorum: “Benim oğlum memeye çok düşkündü, 4 yaşına kadar emdi” ya da “3 yaşına kadar emzirdim.”

Ben bugüne kadar 2 yaşından sonra emzirmek yanlış ve hatta zararlı diye biliyordum ama belki de öyle değil, bunca insan araştırmıştır herhalde. Benim de araştırıp okumam ve bazılarına yanlış da gelse son kararımı verip kararımı uygulamam gerekiyor.

Aslında 3 yaşına kadar emzirmek isterdim

Kalbimden geçen şey, 2 yaşına kadar emzirmek ile kendimi kısıtlamayıp, şayet sağlığı açısından daha iyiyse en azından 3 yaşına emzirmek. İtiraf ermem gerekirse araştırmama başlarken isteğimi destekleyecek çalışmalar aradım.

Bir de blogumu takip edenler bilir, ben şu halkın “buldumcuk” dediği tiplerdenim. 43 yaşında ilk bebeğim ve başka bir bebeğim olmayacağı için belki biraz fazla titizlik gösteriyorum. Blogumdaki Anne olmak tamamen kendi bebeğimle alakalı konulardan ve kendi bebeğim sayesinde yaptığım araştırmalardan oluşuyor.

Emzirme hakkındaki bilimsel çalışmalar

2 yaşından sonra emzirmek çocuğumun ileri yaşlarda daha sağlıklı olmasını sağlar mı?

İlk baktığım yer tabii ki emzirme = breasfeeding hakkındaki akademik makaleler oldu. İlginç olan şu ki, çalışmaların neredeyse tamamı 6 ay ve üzeri emzirmenin uzun vadeli etkileri hakkında yani 2 yaşından sonra emzirme veya 5 yaşına kadar emzirme (İngiltere’de teşvik ediliyor) hakkında yapılmış neredeyse hiç çalışma yok.

Bilimsel çalışmalar genellikle ilk 6 ay emzirmenin çocuk üzerinde ne muazzam sonuçlar doğurduğu ile ilgili. İlk incelediğim çalışma Dünya Sağlık Örgütü tarafından 2013 yılında yayınlanmış. Başlık: Long-term effects
of breastfeeding. A systematic review.

Dünya Sağlık Örgütünün tüm literatürü taradığı çalışmaya göre, 3 ay ve üzerinde emzirilmiş çocukların 7 yaşındaki IQ seviyelerinde anlamlı bir artış olmuş (3,5 puan artmış). Daha kaliteli çalışmalarda ise bu artış 2,2 puan olarak bulunmuş özetle emzirmek IQ düzeyini kesinlikle artırıyor! 

Aynı çalışmaya göre emzirmek kesinlikle obeziteyi de azaltıyor. Genel olarak çalışmalarda fazla kilo / obezitede ortalama %24 azalma bulunurken, daha yüksek kaliteli çalışmalarda bu oran %12 olarak bulunmuş. Son olarak emzirmenin total kolestrol, kan basıncı ve diyabetle anlamlı bir ilişkisi olduğu bulunamamış. Not: Çalışmanın linkini verdim, olur da çalışma kaldırılırsa bende pdf olarak da var. İsteyenlere mail ile gönderebilirim.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 2 yaşından sonra emzirmek ile ilgili net bir tavsiyede bulunmuyor ama ilk 6 ay anne sütünü şiddetle tavsiye ediyor.

Emzirmenin çocuk ve annedeki psikolojik etkilerini inceleyen başka bir çalışma (Psychological effects of breastfeeding on children and mothers), yine yukarıdaki IQ artışına atıfta bulunuyor ve sonuç kısmında bu artışın anne sütündeki hangi maddelerden kaynaklandığını ve mekanizmanın nasıl işlediğini anlatıyor. İlgilenenler okuyabilir.

Emzirme hakkında o kadar çok çalışma yayınlanmış ki, maalesef 2 yaşından sonra emzirmek hakkında bir çalışma bulamadığım için okuduğum diğer çalışmalardan bahsetmeyeceğim. Bu aşamada dünya sağlık örgütünün yayını yeterli gibi duruyor.

Özetle bilim dünyasından sorumun cevabını bulamadım.

Medyadaki emzirme süresi önerileri ne yönde?

Yabancı medyadan bir örnek:

BBC News sitesindeki bir makale, 5 yaşına kadar emzirmeyi öneriyor ve bunun dünya sağlık örgütünce de desteklendiğini iddia ediyor ancak ben WHO yayınlarında böyle bir öneri okumadım, WHO genel olarak ilk 6 ay emzirme üzerinde durmuş hep.

Aslında BBC makalesinde ilginç detaylar var. Örneğin İngiltere’de 5 yaşına kadar emzirmenin önerildiğini söyleyip İngiltere’deki ilgili kamu kurumunun linki verilmiş ama o linkte 6 ay ve üzerinde emzirmek anne ve çocuk için faydalıdır, deniyor yani net olarak 5 yaşına kadar emzirin tavsiyesi yok.

Ayrıca aynı makalede Royal College Pediatri ve Çocuk Sağlığı biriminden Dr Max Davi, iki yaşından sonra emzirmenin yararlı olduğuna dair sınırlı kanıt olduğunu ve 2 yaşında bir çocuğun yiyeceklerden ihtiyaç duyduğu tüm besinleri alabileceğini dolayısıyla 2 yaşından sonra emzirmenin hiçbir ek fayda sağlamadığını belirtmiş.

Yerli medyadan bir örnek

Bizdeki haberler daha ilginç Çalışmalarda iyi kötü 2 yaşına kadar emzirme yararlı denilen cümleler var oysa bizim bazı doktorlarımız 1 yaşından sonra emzirmenin gereksiz olduğunu söyleyecek kadar ileri gitmiş durumda.

Örneğin Aktüel Psikoloji dergisindeki “Uzun Süreli Emzirme Çocukları Bağımlı Yapar” başlıklı makalede doktorlardan emzirme süresi için fikir alınmış. Yazıda bazı doktorlarımıza göre 1 yaşından sonra hala emziren anneler takıntılı! Dahası da var:

PROF. DR. MANSUR BEYAZYÜREK: “Bu tür davranışları daha çok erkek çocuklarında görüyoruz. Bana gelen bir hastam 40 yaşın üzerindeydi ve annesiyle birlikte uyuyordu. Bazı annelerde çocuğunu yanından ayıramama, 3-4 yaşına kadar emzirme görülür. Çocuk ile anne arasındaki ‘ayrışma’ sağlıklı olmalıdır. ‘Ayrışma’ gerçekleşemezse, bu çocuklar evlenmez! Evlenseler bile her akşam annesine uğramadan yapamaz…

PROF. DR. ARİF VERİMLİ: “Çocuk bir yaşından fazla emzirilirse bu döneme takılı kalır, pasif bağımlı hale gelir. Emzirme bağımlılığı, annenin endişeli tutumundan kaynaklanır. Anne ‘Çocuğum bana bağımlı olsun’ diye askere kadar emzirmek isteyebilir ama bu bir yıldan fazla olmamalıdır.”

DR. AKİF POROY: “Biz annelere en az altı ay, en çok iki sene emzirmelerini öneriyoruz. Eğer bir kişi çocuğunu askerliğe kadar emzirmeyi düşünüyorsa, bu patolojik bir sorundur. Çocuğun seksüel kimliğini olumsuz etkiler. Bu kişilerin psikiyatrik tedavi görmesi gerekir. Eskiden bu tip durumlara sapıklık denilirdi, şimdi adı kibarca sapkınlık oldu.”

Prof. Dr. Hilal Mocan (Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı)

“Bebek, ilk altı ay sadece anne sütüyle beslenmelidir. 1-2 yaş arasında da bağışıklık sistemini güçlendirdiği için öneriyoruz. Genelde geç yaşta doğuran anneler daha uzun süre emzirmek istiyor. Bu bağımlılık, bana göre psikolojik bir rahatsızlık. İki yaşından sonra, annenin bebeğini emzirmesine gerek yok. Çünkü çocuk zaten normal beslenmesine geçmiştir.” Kaynak: Uzun Süreli Emzirme Çocukları Bağımlı Yapar

Yukarıdaki doktorların tam tersine Uzman Dr Yelda Mumcu, BBC haberini destekler nitelikte görüş bildirmiş ve  annelerin “kimseye kulak asmadan istedikleri kadar emzirmelerini” önermiştir ayrıca 2 yaşından sonra emzirmek doğru değil diyenleri bilgisizlikle suçlamıştır. Sitesindeki “Kaç yaşına kadar emzirmeli?” başlıklı makaleyi okuyabilirsiniz.

Dini açıdan 2 yaşından sonra emzirmek caiz mi?

Bilimsel makaleler maksimum emzirme süresini belirlemekten bu kadar uzakken, medyadaki haberler birbirleri ile bu kadar zıtken insanların kafasının karışması normal. Konuya bir de dini açıdan baktım.

Doğal olarak ilk baktığım yer Diyanet İşleri web sitesi oldu ve yukarıda ekran görüntüsünü aldığım makaleyi okudum. Konuyu oldukça detaylı inceleyen bir makale olduğundan okumanızı tavsiye ederim.

Kuran’da emzirme konusu üç ayette geçiyor

Bakara Suresi – 233 . Ayet: Emzirmeyi tamamlamak isteyen için analar çocuklarını tam iki yıl emzirirler (Kaynak: Diyanet).

Başka bir kaynakta (sorularlaislamiyet sitesi) şöyle tercüme edilmiş: “Anneler, çocuklarını iki tam yıl boyunca emzirirler; bu hüküm, emzirmeyi tamamlamak isteyenler içindir”.

Yaşar Nuri Öztürk tercümesinde ise “Anneler, (nikâhlı olsun veya boşanmış olsun, doğan) çocuklarını tam iki sene emzirirler. (Bu hüküm) süt emzirmeyi tamamlamak isteyen kimseler içindir”.

Ahkaf Suresi – 15. ayet: Annesi onu güçlüklerle karnında taşıdı ve güçlüklerle doğurdu.” Onun taşıması ve (çocuğun) emme dönemi otuz ay sürdü (Kaynak: Diyanet).

Yaşar Nuri Öztürk tercümesinde ise: “İnsana, anne ve babasına ihsanla davranmasını vasiyet ettik. Annesi onu güçlükle taşıdı ve onu güçlükle doğurdu. Ve onun taşınması ve sütten kesilmesi 30 aydır”.

Lokman Suresi – 14. ayet: “Biz insana anne babasıyla ilgili öğütler verdik. Annesi, güçten kuvvetten düşerek onu karnında taşımıştır; çocuğun sütten kesilmesi iki yıl içinde olur”.  (Kaynak: Diyanet)

Yaşar Nuri Öztürk tercümesinde ise: “Biz, insana anne babasını önerdik. Annesi onu güçsüzlükle taşımıştır. Sütten kesilmesi de iki yılda olmuştur. O halde bana ve ana babana şükret. Dönüş banadır”.

——————————–

Aşağıdaki videoda sütten kesme ile ilgili olarak 2 yıl diyen Bakara ve Lokman surelerinin ilgili ayetleri ile hamilelik dahil 30 ay diyen Ahkaf suresinde bahsedilen süredeki zaman farkına dair açıklama yer alıyor.

Mezhepler 2 yaşından sonra emzirmeyi nasıl yorumlamış?

İmam-ı Şâfiî, Kur’ân’da sınırı belirtildiği gibi iki yıldan fazla bebeğin emzirilmemesi gerektiğini belirtmiş.

Gerek kız, gerekse erkek İmam-ı Âzam‘ın içtihadına göre otuz ayı geçirmemeli. Ancak çocuğun beslenme problemi varsa, uzatılmasında da bir mahzur bulunmamaktadır.

Hanefilerde emzirme süresi ile ilgili iki farklı görüş var. Ebu Hanife’ye göre emzirmeyi kesme süresi iki buçuk sene yani otuz aydır. İmameyn’e göre bu süreden fazla emzirmek şer’i rada değildir yani şeriata uygun değildir. Genel olarak İmameyn’e ait görüş kabul edilir.

Rada, süt emmek anlamına geliyor, şer’i rada şeriata uygun emzirme anlamına geliyor.

Malikiler‘de ise rada (emzirme) müddeti iki sene iki aydır. Rada hususunda Malikiler dışında mezhep imamları arasında bir ihtilaf yoktur. Malikiler ise iki sene içinde sütten kestikten sonra yapılan emzirme hususunda ihtilaf etmiş ve iki seneye iki ay eklemiştir.

(Kaynak: Sorularla İslamiyet sitesi)

Aslında daha detaylı bilgiler verebilirim ancak sadece 2 yaşından sonra emzirmek caiz mi sorusunun cevabını arıyorum. Dini hükümlere göre 2 yaş değil, 30 ay emzirmek caiz gibi duruyor. Daha uzun süre emzirmenin günah olduğu da Kuranda yazmıyor veya mezheplerce kesin olarak dile getirilmiyor. Dini açıdan da sorumun cevabının ucu açık gibi.

2 yaşından sonra emzirmek ile ilgili şahsi kararım

Günlerdir okumaktan gözlerim şişti. Uzun süreli emzirme veya 2 yaşından sonra emzirmek yetişkinlikte sorun çıkarır mı gibi konularda bilimsel çalışmaların daha fazla olmasını dilerdim, böylece daha sağlıklı bir karar alabilirdim.

Elimdeki verilerle 30 ay emzirmeye karar verdim. 2 yaşından sonra kademeli olarak azaltacağım ve en geç 30 aylık olduğunda emzirme tamamen bitecek. Aslında en başta dediğim gibi 3 yaşına kadar emzirmek isterdim ancak Kuranda açıkça 2 yıl ve 30 ay denmişken daha da uzatmanın bir manası olduğunu sanmıyorum.

Türkiye’deki bazı doktorların neden 1 yaşından sonra emzirenleri yerden yere vurduklarını ise hiç bir zaman anlamayacağım.

Kararımı verirken etkili olan başka bir husus ise çocuğun bağışıklık sistemi. Pek çok doktora göre (örneğin bağışıklık alanında Prof. Dr. Alişan Yıldıran) 2 yaşından sonra bağışıklık sistemi oluşuyor. Hem Kuranın 2 yıl demesi, hem de tıbben 2 yaşından sonra bağışıklığın başlaması tesadüf olamaz. 2 yaşından sonra ne kadar kısa sürede emzirmeyi bırakırsam o kadar iyi. Yani 30 ay benim en en en son sınırım.

Bunları da okuyabilirsiniz

Bebek ve çocuklara hacamat yapılır mı? Bebek ve çocuklara hacamat yapılır mı sorusunun cevabını araştırdım. Hacamat bebeklere yani 2 yaş altına yapılmıyor ama çocuklar için faydalı.

Bebeklerde karanfil yağı nasıl kullanılır? Bebeklerde karanfil yağı nasıl kullanılır yani ne miktarda ve günde en fazla kaç kez uygulanabilir? Yazıda karanfil yağını inceledim.

Yapay Rahim (Artificial Womb) – Oturma Odasında Büyüyen Embriyo: Oldukça ilginç, belki insanlığın geleceği açısından en tehlikeli girişimlerden biri resmen test ediliyor.

Fitre ve Zekat için Yine Güvenilir Yer Arayışım: Önereceğiniz bir hayır kurumu varsa lütfen yorumlara yazın. Yazı oldukça fazla okunuyor.

Güncelleme 16 Şubat 2019: Memeyi tam olarak 3 yaş + 4 günlükken bıraktık. Bir şey sürmedim. Artık emmeni istemiyorum oğlum dedim. Kararlılık gösterdim. O da istemedi. Bir hata sonra meme için bir kere ağladı. Şu anda 19 Mart, 1 ayı geçtik, artık meme hayatımızda yok. Aklına da gelmiyor.