Bebek ve Çocuklarda Uyku Bozukluğu, Çocuklar Kaç Saat Uyumalılar?

Çocuklarda uyku bozukluğu doğumdan 18 yaşına kadar uzun bir yaş aralığını kapsayan çok ciddi bir sorundur. Sağlıklı çocuk iyi uyuyan çocuktur. Öyle ki, uyku, gelişme çağındaki tüm çocuklar için en az beslenme kadar önemlidir.

Bu yazıda, bebek ve çocuklarda uyku bozukluğu hakkında “köşetaşı” diyebileceğim bilimsel bir makaleyi kısaca özetledim. Çünkü bu sayede hangi yaş grubunda uyku bozukluğunun yaygın olduğu, uyku bozukluğunun olası nedenleri ve alınabilecek tedbirler hakkında bilgi sahibi olabilir ve çocuğumuzun uyku kalitesini artıracak tedbirler alabiliriz.

Çocuğum uyumuyor, çocuğumun uykusu neden bozuk, çocuğum neden geceleri çok sık uyanıyor, çocuğum uykusunda konuşuyor, uyurgezerlik nasıl geçer, çocuğumun uyku kalitesi nasıl artar gibi binlerce sorunuz olabilir. Yazıda, çocuklardaki yaygın uyku bozukluğu sorunlarını bir bilim dergisinde yayınlanmış makaleye dayanarak kısaca özetledim.

Çocuklarda Uyku Bozukluğu Hakkındaki Makale

Çocuklarda uyku bozukluğunu bilimsel açıdan inceleyeceğim bu yazıda, kısa çevirilerle alıntılar yapacağım çalışma, “Common Sleep Disorders in Children” başlığını taşıyor. Türkçesi “Çocuklarda Yaygın Uyku Bozuklukları”. Makale American Family Physician isimli önemli bir dergide yayınlanmış ve yayınlanma tarihi 01 Mart 2014.

Bu makale oldukça uzun ve ayrıntılı. Bu nedenle, tamamını yazıma almam imkansız. Ancak en önemli verileri yazarak çocuğunuzda uyku bozukluğu olup olmadığını sorgulamanızı hedefliyorum.

Çocuklardaki yaygın uyku sorunları

Uyku, sağlıklı çocuk ziyaretlerinde en çok tartışılan konulardan biridir. Birinci basamak hekimlerinin (aile hekimlerinin) normal çocukluk dönemi uyku düzenlerine ve çocuklarda uyku bozukluğu sorununa aşina olmaları önemlidir.

Epidemiyolojik çalışmalar, çocukların %50’sinin bir uyku sorunu yaşadığını ve yaklaşık %4’ünün resmi bir uyku bozukluğu teşhisine sahip olduğunu göstermektedir.

Çocuklarda uyku sorunlarının erken teşhisi çok önemlidir. Çünkü sorunun erken teşhisi; gündüz uyku hali, sinirlilik, davranış sorunları, öğrenme güçlükleri, gençlerde motorlu araç kazaları ve düşük akademik performans gibi olumsuz sonuçları önleyebilir.

Çocuklarda obstrüktif uyku apnesi

Obstrüktif uyku apnesi yani üst solunum yollarının tıkanması ve hava akımının azalmasına bağlı olarak oluşan uyku apnesi, çocukların %1 ila %5’inde görülür. Sadece hasta öyküsü ve fizik muayene ile tespit edilemeyebilir. Bu nedenle teşhis için polisomnografi yani uyku testi gereklidir. Adenotonsillektomi yani geniz eti ve bademciğin cerrahi olarak çıkarılma işlemi, obstrüktif uyku apnesi olan çoğu çocuk için birincil tedavidir.

Bu uyku bozukluğu başlangıcı 2 – 8 yaştır. Klinik olarak pek çok belirtisi vardır. Bunlar: horlama, olağandışı uyku pozisyonları (geriye doğru aşırı gergin boyun, ağız açık uyuma gibi), uykuda olağandışı solunum, gece yatak ıslatma veya aşırı terleme, sabahları baş ağrısı, bilişsel/davranışsal sorunlar (örneğin, depresif ruh hali, zayıf konsantrasyon, azalmış dikkat), gündüzleri aşırı uykuluk hali (daha az yaygın), büyümüş bademcikler ve adenoidler, pektus ekskavatum.

Bu ve aşağıdaki uyku bozukluğu sorunlarının tedavisi de makalede yer alıyor ancak bu tedavileri yazıma mümkün olduğunca almayacağım. Çünkü, tıbbi tedavileri önerecek merci bu site değildir, tıbbi tedaviler doktorlar eliyle verilmelidir.

Çocuklarda Parasomni

Parasomniler yani uykuya geçiş esnasında, uyku içinde ve uykudan uyanırken ortaya çıkan istenmeyen fiziksel olaylar, çocuklukta sık görülür. Bu bağlamda uyurgezerlik, konfüzyonel uyarılmalar ve uyku terörleri gecenin ilk yarısında ortaya çıkma eğilimi gösterirken, kabuslar gecenin ikinci yarısında daha sık görülür.

Parasomnilerin sadece %4’ü ergenlik döneminden sonra da devam eder. Bu nedenle, parasomniler için en iyi yönetim, ebeveyn desteği ve uygun güvenlik önlemleridir. Uygun güvenlik önlemleri: kapı ve pencereleri kilitlemek, hareket sensörleri kullanmak, yerdeki oyuncakları toplamak, yere halı örtü sermek vb.

Uyurgezerlik

Uyurgezerliğin görülme sıklığı, çocuklarda %17 ve yetişkinlerde %4 olup, en üst seviyesine 8 ila 12 yaş arasında ulaşır. Erkek çocuklarda daha sık görülür.

Ailedeki uyurgezerlik öyküsü alınmalıdır. Çünkü 1 ebeveyn = %45 risk ve 2 ebeveyn = %60 risk, anlamına gelir. Uyurgezerlik genetik mi diyorsanız, evet, çocuğunuzdaki bu uyku sorununun genetik kökeni olabilir.

Uyurgezerliğin klinik özellikleri şunlardır:

• Uyku sırasında dolaşma
• Uyurgezer modundayken uyanmak zor ve gözler açık
• Karışıklık/ajitasyon
• Olağandışı veya tehlikeli davranışlar
• Uykuya hızlı dönüş

Uyurgezerlik genellikle uyku sürecinin ilk yarısında meydana gelir ve hasta olayla ilgili hiçbir şey hatırlamaz. Uyurgezer hastada aynı anda konfüzyonel uyarılmalar ve/veya uyku terörü sorunu da olabilir.

Konfüzyonel uyarılmalar

Konfüzyon, kafa karışıklığı olarak çevrilebilir. Konfüzyonel uyarılmalar, çocuk ilk uyandığında birkaç dakika boyunca boş boş bakıp daha sonra o anları hatırlamaması olarak özetlenebilir. Çocuk uyanıktır ama bilinç kapalıdır. Çevreyi tam olarak algılayamaz.

Görülme sıklığı 3 ila 13 yaş arasındaki çocuklarda %17.3 iken 15 yaşından büyüklerde %2.9 ila %4.2 arasındadır.

Konfüzyonel uyarılar için klinik özellikler şöyle listelenmiştir: “Uyku sarhoşluğu,” uygunsuz davranış, yavaş yanıt verme, konuşma bozukluğu, uyandıktan sonra kafa karışıklığı, sersemlik (zorla veya kendiliğinden).

Konfüzyonel uyarılmalar uyku periyodunun ilk yarısında meydana gelir ve hasta olayla ilgili hiçbir şey hatırlamaz. Bu uyku bozukluğu genellikle ergenlikte sona erer.

Uyku terörleri

Görülme sıklığı çocuklarda %1 ila %6.5 arasındadır, yetişkinlerde ise %2.2’dir. Bu uyku bozukluğu erken çocuklukta başlar.

Klinik belirtileri şunlardır:

• Çocukta yoğun bir korku algısı vardır (örneğin, çığlık atma, ağlama, kafa karışıklığı, yürüme)
• Uykudan uyanmak zordur
• Potansiyel olarak tehlikeli faaliyetler yapabilir
• Diğer parasomnilerle önemli ölçüde örtüşme görülür

Genellikle uyku periyodunun ilk yarısında meydana gelir ve çocuk olayla ilgili hiçbir şey hatırlamaz.

Kabuslar

Görülme sıklığı 3 ila 5 yaşındakilerde %10 ila %50 arasındadır. Bu uyku bozukluğunun başlangıcı 3 ila 6 yaş arasında olup, 6 ila 10 yaş arasında hastalık pik yapar

Klinik özellikleri, hoş olmayan rüyalar ve artan sempatik yanıttır (artmış kalp ve solunum hızları, terleme). Genellikle uyku sürecinin ikinci yarısında, olayın net bir şekilde hatırlanmasıyla ortaya çıkar. Buna bağlı olarak da, kişide uyku isteksizliği artar.

Kabuslar, duygudurum bozuklukları veya travma sonrası stres bozukluğu ile ilişkili olabilir.

Çocuklarda Davranışsal Uykusuzluk

Davranışsal uykusuzluk çocukluk döneminde yaygındır ve öğrenilmiş uykuya dalma ve/veya uykuda kalamama ile karakterizedir. Çocukların %10 ila %30’unda görülür.

Bu sorunun yönetimi, iyi uyku hijyeni uygulamalarının tutarlı bir şekilde uygulanmasıyla başlar ve bazı durumlarda, davranışı söndürme tekniklerinin kullanılması uygun olabilir.

Çocuklardaki davranışsal uykusuzluk oldukça yaygındır, aslında çocuğum neden uyumuyor, çocuğum neden uykuda kalamıyor, neden uykuya dönmekte güçlük çekiyor, çocuğum gece 2’de uyanıp sabaha kadar oturuyor, çocuğum çok zor uykuya geri dönüyor, çocuğumu uyutmak büyük bir eziyet gibi soru ve sorunlarınız çoksa çocuğunuzda muhtemelen davranışsal uykusuzluk sorunu var.

Davranışsal uykusuzluk yaygın bir uyku bozukluğu olduğundan “Çocuğunuz Uyumuyorsa Ne Yapmalısınız” başlıklı yazımda sadece bu konuya odaklandım. Bu soru ve sorunların üstesinden gelmede birincil tedavi ebeveynlerin uyku hijyeni ve ilişkili konularda eğitilmeleri. Yararlandığım bilimsel çalışmada ebeveynlerin bu sorunu nasıl çözebilecekleri anlatılmış.

Çocuklarda ve ergenlerde gecikmiş uyku bozukluğu

Gecikmiş uyku fazı bozukluğu, ergenlik döneminde en yaygın olanıdır ve uykuya dalma ve sosyal olarak kabul edilebilir zamanlarda uyanma güçlüğü olarak kendini gösterir. Tedavi, iyi bir uyku hijyeni ve gerektiğinde gece melatonin ve/veya sabah parlak ışık tedavisi ile tutarlı bir uyku-uyanıklık programı içerir.

Bu uyku bozukluğunun görülme sıklığı ergenlerde %7 ila %16 arasındadır. Başka bir deyişle, bu sorun ergenlikte başlar ve 20’li yaşlarda pik seviyesine ulaşır. Bu uyku bozukluğuna sahip olanların %40’ında aile öyküsü bulunur.

Klinik özellikleri uykuya dalmada ve sosyal olarak kabul edilebilir saatlerde uyanmada zorluktur (sabahları en az iki saat geç uyanırlar). Bu soruna sahip ergenler çevrelerinde genel olarak “Gecekuşu” olarak bilinir. Çeşitli tedavi yöntemleri arasında birinci sırada “uyku hijyeni” eğitimi vardır.

Çocuklarda huzursuz bacak sendromu

Çocuklarda huzursuz bacak sendromunu teşhis etmek zor olabilir; yönetimi, varsa demir eksikliğinin tetiklenmesinden kaçınmaya ve tedavisine odaklanır.

Görülme sıklığı sınırlı çalışmalara göre %2 olan huzursuz bacak sendromunun belirli bir tedavisi yoktur. Genetik olabilir.

Kadınlarda daha yaygındır. Çocuklarda ise cinsiyetler arasında fark olup olmadığı bilinmemektedir.

Klinik özellikleri:

• Bacakları huzursuzca hareket ettirme dürtüsü
• Genellikle akşamları başlar, dinlenince kötüleşir, hareketle hafifler
• Demir eksikliği ile ilişkili olabilir
• Olumsuz davranış ve ruh hali ile ilişkili ve azalmış biliş ve dikkat görülür
• Dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu olanlarda görülmek sıklığı daha yüksektir

Bebek ve Çocuklarda Normal Uyku, Kaç Saat Uyumalılar?

Uyku, vücudun enerjiyi muhafaza etmesi, normal süreçlerini geri kazanması, fiziksel büyümeyi teşvik etmesi ve zihinsel gelişimi desteklemesi için bir fırsattır. Yetersiz uykunun en bilinen sonucu gündüz uyku halidir.

Bununla birlikte, çocuklarda uyku hali genellikle sinirlilik, davranış sorunları, öğrenme güçlükleri, gençlerde motorlu taşıt kazaları ve düşük akademik performans olarak kendini gösterir. Önemli uyku bozukluklarını yaşa bağlı normal değişikliklerden ayırt etmek zor olabilir ve bu da verilmesi gereken tedaviyi geciktirebilir.

Uyku, yaşamın ilk birkaç yılında önemli farklılıklar gösterir ve fiziksel olgunlaşma ve gelişmeyle paralellik gösterir.

Uykuya en fazla ihtiyaç duyanlar herkesin bildiği gibi yenidoğan bebeklerdir. Ancak yenidoğanlar sürekli bölünen bir uyku-uyanıklık düzenine sahiptirler. Bir bebek 5. ayını tamamladıktan sonra daha uzun süre uyuma yeteneği kazanır. Altı aylıkken ise gece beslenmesi olmadan sabaha kadar uyuyabilirler, ancak bu konuda da bebekler arasında önemli farklılıklar vardır.

Ek olarak, emzirilen bebeklerin uyanmaları daha sık, blok uyku süreleri daha kısa ve toplam uyku süreleri diğer bebeklere göre biraz daha kısadır. Çocuklar yaş aldıkça blok uyku süreleri giderek uzar ve günlük toplam uyku süresi azalır.

Bebek ve Çocuklarda Uyku ve Uyanma Süreleri

Aşağıdaki şekilde de görüleceği üzere en fazla uykuya ihtiyaç duyan yenidoğanlar, kısa süreli uyurlar ve uykuları sürekli kesilir. Ayrıca, emzirilen yenidoğanlar daha sık uyanır ve günlük toplam uyku saatleri daha azdır. Şekildeki her blok 1 saattir. Tablodaki 4 sütun, günün 1/4’ünü temsil eder.

Pek çok kaynakta da bulabileceğiniz üzere yetişkinler genel olarak günde 8 saat uykuya ihtiyaç duyar ve bu miktarda uyku uyunması oldukça sağlıklıdır.

Bebeklikte ilk 1 yıl zorlayıcıdır ve uyku şablonu bebekten bebeğe değişir. Ek olarak, emzirme durumu da bebeklerin uyku uyanma sürelerini etkiler. Tabloda ilgi çekici olan unsur, yenidoğan bebeklerin kesikli olarak günde 14 saat uyumasıdır. Yani pek çok kaynakta belirtilen günlük 17 saat uyku bu tabloda 14 saat olarak verilmektedir.

Bir yaşını doldurmuş bir bebek, 2. yaşını doldurana kadar genellikle günde 2 kez gündüz uykusu uyur ve günlük toplam uyku saati 10 saati gece uykusu olmak üzere toplam 15 saattir. Başka bir deyişle, uyku-uyanma süreleri değişse de yaşamlarının ilk 2 yılında bebekler günde toplam 14-15 saat uyurlar.

Üç yaşını doldurmuş bir çocuk ise üç yaşını doldurana kadar gündüz uykularını genellikle bir taneye düşürür veya gündüz uykularını tamamen keser. Bu yaş grubundaki çocukların günlük toplam uykusu genel olarak 12 saattir. Bundan sonra uyku süresi yetişkinliğe kadar kademeli olarak azalır. 9 yaşında bir çocuğun toplam günlük uykusu 11 saattir.

Çocukların uyku davranışındaki büyük çeşitlilik, kültürel veya genetik farklılıklara dayanıyor olabilir. Başka kaynaklarda çocukların günlük toplam uyku saatleri daha yüksek olabilir.

Sonuç olarak, uykunun normal gelişim evrelerini bilmek, normal uyku ile çocuklarda yaygın uyku bozuklukları arasında ayrım yapmaya yardımcı olacaktır. Çocuklarda yaygın uyku bozuklukları obstrüktif uyku apnesi, parasomniler, çocuklukta davranışsal uykusuzluk, gecikmiş uyku fazı bozukluğu ve huzursuz bacak sendromudur.

Çocuklarda gündüz uykuları ile ilgili ayrıntılar

Bebekler ilk 2 yıllarında gündüz en az 2 kez uyur. 1-3 yaş arasındaki çocukların gündüz uykusu 1’e düşer. 3 yaşından sonra çocukların %50’si gündüz uykusuna devam eder. 14-18 yaş arasında gündüz uykusu normal değildir ve çocuklarda yetersiz uyku veya çocuklarda uyku bozukluğu şüphesi uyandırır.

İlginizi çekebilir

Demir Eksikliği için Neler Yapılabilir? Demir eksikliği neden olur, bu eksikliğin ön belirtileri nelerdir, demir eksikliğine hangi besinler iyi gelir, gibi soruların cevaplarını içermektedir.

9 Maddede Çocuklarda Doğal Beslenme: Çocuklarda doğal beslenme nasıl olmalı ve neleri kapsamalı? Yazıda çocukların beslenmesinde dikkat edilmesi gereken 9 ana unsuru detaylı şekilde anlattım.

Uyku Hijyeni için 10 İpucu: Yüksek uyku kalitesi en az sağlıklı beslenme kadar önemlidir ve sağlıklı yaşamak için ön koşuldur. Uyku hijyeni ipuçları ile uyku kalitenizi artırabilirsiniz.

Çocuğunuz Uyumuyorsa Ne Yapmalısınız? Çocuğunuz uyumuyorsa bir ebeveyn olarak size düşen çok önemli görevler var. Bunlar: uyku hijyeni kurallarını öğrenmek ve yazıda anlattığım yöntemleri uygulamak.