Çocuğunuz Uyumuyorsa

Çocuğunuz uyumuyorsa yani günlük toplam uykusu ona yetmiyor ama yine de uyumuyorsa bunun çoğu zaman çözülebilecek bir sorun olduğunu bilmelisiniz. Özellikle çocuğunuzda davranışsal uykusuzluk sorunu varsa.

Önceki yazımda (Bebek ve Çocuklarda Uyku Bozukluğu, Çocuklar Kaç Saat Uyumalılar? *2022) çocukların %10-%30 unda davranışsal uykusuzluk sorunu olduğunu anlatmıştım. Çocuklarda davranışsal uykusuzluk, çocuğun uykuya dalamama veya uykuda kalamama sorununa işaret eder. Öncelikle linkini verdiğim yazıyı okuyup çocuğunuzda davranışsal uykusuzluk olup olmadığını anlamaya çalışın. Eğer linkteki yazıda verilen diğer sorunlar yoksa davranışsal uykusuzluğa odaklanmanızı öneririm. Özetle, çocuğunuz uyumuyorsa bu yazıyı ve linkini verdiğim yazıyı okumalısınız.

Önceki yazımda da belirttiğim gibi çocuğum niye uyumuyor, çocuğum geceleri neden sürekli uyanıyor, çocuğum neden uykuya dönmekte zorlanıyor, çocuğum gece 1’de uyanıp sabaha kadar oturuyor, çocuğum uykuyu sevmiyor, çocuğumu uyutmak çok zor, çocuğumun uyku kalitesi çok düşük gibi soru ve sorunlarınız çoksa çocuğunuzda muhtemelen davranışsal uykusuzluk sorunu var. Ve bu sorunu çözmek sizin elinizde.

En önemli notu yazayım: Davranışsal uykusuzluk sorunu olan çocuklara boşuna uyku ilacı ve türevleri vermeyin. İşe yaramayacaktır.

Davranışsal uykusuzluk nedir?

Davranışsal uykusuzluk, öğrenilmiş bir uykuya dalma ve/veya uykuda kalamama anlamına gelir. Bu uyku bozukluğu iki tiptedir: 1) Uykunun başlaması için ilişkilendirme ve 2) sınır koyma. Çocuklukta davranışsal uykusuzluk yaşayan çocukların çoğunda her iki tip özellik de bulunur.

Uyku başlangıcı ilişkilendirme tipi yani uykunun başlaması için ilişkilendirme olması, ebeveynin çocuğu uyuması için sallaması gibi belirli koşulların yokluğunda çocuğun uykuya dalamama veya uykuya geri dönme konusundaki isteksizliği ile karakterize edilir. Öte yandan, sınır koyma, örneğin çocuk uyumayı reddettiğinde anne-babanın çocuğun yataklarında uyumasına izin vermesidir.

Çocuğunuz uyumuyorsa ne olur?

Çocuklarda %10 ve %30 arasında görülen bu uyku bozukluğu hem çocuğun hem de ebeveynlerin yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir. Dahası çocuğun büyümek için ihtiyaç duyduğu uykuyu alamamasına ve büyüme sürecinin zarar görmesine neden olabilir.

Uyku aynı zamanda en etkili ilaçtır. Başka bir deyişle, uyku o kadar geniş ve önemli bir konu ki, uykunun önemine dair yüzlerce yazı yazabilirim. Ancak bu yazının konusu, anne babalarının uyumayan çocuklarını nasıl uyutabilecekleri.

Uyumayan Çocuklar için Önerilen Tedavi

Bu sorunun yönetimi, iyi uyku hijyeni uygulamalarının tutarlı bir şekilde uygulanmasıyla başlar ve bazı durumlarda, davranışı söndürme tekniklerinin kullanılması uygun olabilir.

Uyku hijyeni

Bu konuyu blogumda “Uyku hijyeni için 10 İpucu” başlıklı yazımda “Amerikan Uyku Derneği” web sitesinden çeviri yaparak gayet basit ve anlaşılır bir dille anlatmıştım.

Uyku hijyeni, yetişkinler için en az çocuklarda olduğu kadar önemlidir. En çok da yüksek uyku kalitesi için gereklidir. Umarım yazıyı okursunuz.

Aslında uyku hijyeni kurallarını uygulamaya başladığınızda çocuğunuzun uykuları düzene girecektir. Ancak, gerçekten uyku hijyeni sağlıyor ama çocuğunuz hala uyumuyorsa aşağıdaki kısma geçiniz.

Ebeveyn eğitimi – Uyku eğitimi

Ebeveyn eğitiminde anne ve babaya “iyi uyku uygulamaları” öğretilir. Örneğin, tutarlı besleme saatleri, şekerleme saatleri, yatma zamanı rutinleri, düzenli uyku-uyanıklık saatleri ve çocuğu uykulu ama uyanık olarak yatağa yerleştirme gibi.

Davranışsal uykusuzluk sorunu çeken çocukların anne ve babalarına verilen eğitimin içeriğini tamamen bilimsel bir çalışmadan aldım.

Yapılması gerekenler:

Olumlu yatma zamanı rutinleri: Yatmadan önce rahatlatıcı/sakinleştirici aktiviteler uygulanır (örneğin, yatmadan önce hikaye okunur). Rutin oluşturmak her şeydir.

Çocuğun yatakta uyanık geçirdiği zamanı azaltmak için yatma zamanı, tahmin edilen uykuya başlama zamanına kadar ertelenir. Başka bir deyişle, rutinler bitince çocuk hemen yatağa yatırılmaz. Tam yatacağı saatte yatağına yatırılır.

İstenen süre içinde uyku başlamazsa, çocuk belirli bir süre yataktan kaldırılır. Çocuk yatakta uyumadan çok uzun süreler geçirmemelidir.

Ebeveynler, çocuğun gece uyandığı saatleri bir kağıda not almalıdır. Bu notlara dayanarak çocuğu normal uyanma saati gelmeden önce uyandırmalıdır. Bu şekilde planlanmış uyandırmalar zamanla azaltılmalıdır.

Diğer Uyku Eğitimi Teknikleri

Aşağıdaki uyku eğitimi tekniklerini insani olarak ve bir anne olarak önermem mümkün değil. Maalesef bu teknik şu anda bazı çocuk psikologları tarafından halen uygulanıyor.

Her ne kadar eski tarihli bilimsel bir makalede önerilmiş olsa da, sonradan yapılan çalışmalarda çocuğun bu şekilde ağlatılmasının yaratacağı travmalar incelenmiştir. Yani ağlatarak zorla çocuk uyutmak gerçekten de çağdışıdır.

Ağlatarak uyku eğitimi neden yanlış?

Ağlatarak uyku eğitiminin yanlış olduğuna dair bilimsel dayanak için Google arama motoruna vereceğim makale ismini direkt yazınız: Why Not “Crying It Out” Part 1: The Science That Tells Us That Responsiveness is Key. Makale 2013 yılında yayınlanmış.

Bu makalede “bebeklerde ağlamanın bebeğin nörolojik yapısını, stres tepkileri, fiziksel sağlığını ve sosyal-duygusal sağlığını olumsuz olarak etkilemektedir” denmektedir. Makalenin tamamı İngilizce Pdf olarak indirilebilir.

YANLIŞ – Değiştirmeden davranışın yok edilmesi – ağlatma yöntemi

Çocuk önceden belirlenmiş bir yatma saatinde yatağa yatırılır.

Çocuğun ağlaması, anne-babasını çağırması ve öfke nöbetleri ertesi sabaha kadar göz ardı edilir. Ancak yaralanma, ağrı veya hastalık olmadığında emin olunmalıdır.

Ağlamalar, “öğrenilmiş olumsuz davranışların” pekiştirilmesini önlemek için göz ardı edilir. Başka bir deyişle, çocuk ağlıyorsa ebeveyn tepkisi/varlığı ile onu ödüllendirmemelidir.

Bu teknik ebeveynler için zor ve üzücü olabilir. Ebeveyn sıkıntısını azaltmak için değiştirilmiş versiyon: Bir ebeveyn çocuğun odasında kalır, ancak aynı tekniği izler.

YANLIŞ – Kademeli olarak davranışın yok edilmesi

Bu yöntem, temelde değiştirmeden davranışın yok edilmesi ile aynıdır, ancak programlanmış “kontroller” içerir.

Bir ebeveyn, çocuğu sabit bir programda (örneğin her 10 dakikada bir) veya kademeli olarak artan aralıklarla (örneğin, ilk kontrol beş dakika sonra, ikinci kontrol 10 dakika sonra) kontrol eder.

Çocukla ebeveyn etkileşimleri sakinleştirici ve olumludur, ancak her seferinde bir dakikadan fazla sürmez.

———————————-

Yararlandığım bilimsel çalışmalar

Yararlandığım birincil kaynak “Common Sleep Disorders in Children” başlığını taşıyor. Türkçesi “Çocuklarda Yaygın Uyku Bozuklukları“. Makale American Family Physician isimli önemli bir dergide yayınlanmış ve yayınlanma tarihi 01 Mart 2014. Makale bu konuda aşağıdaki makaleden yararlanmış.

2006, Mindell JA, Kuhn B, Lewin DS, Meltzer LJ, Sadeh A; American Academy of Sleep Medicine. Behavioral treatment of bedtime problems and night wakings in infants and young children. Türkçesi: Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi. Bebeklerde ve küçük çocuklarda yatma zamanı sorunlarının ve gece uyanmalarının davranışsal tedavisi.Behavioral treatment of bedtime problems and night wakings in infants and young children

İlgili yazılar

Kaliteli uyku için yatma rutinlerine ek olarak çocuğun sağlıklı beslenmesi çok önemli yer tutuyor. “9 Maddede Çocuklarda Doğal Beslenme” başlıklı yazımda çocuklarda doğal beslenme nasıl olmalı ve neleri kapsamalı sorusunu sordum. Yazıda çocukların beslenmesinde dikkat edilmesi gereken 9 ana unsuru detaylı şekilde anlattım.

Propolis, çocukların bağışıklığını artırmak için kullandığımız doğal ve sağlıklı bir besin. “Çocuklarda Propolis Kullanımı” başlıklı yazımda kısıtlı olan literatürden çocuklardaa propolis kullanım miktarını araştırdım.